مسئول کانون کنترل عفونت انجمن پرستاری ایران در رابطه با آنفلوآنزا و راههای پیشگیری از آن گفت کلمه آنفلـوانزا به معنی «تأثیـر ستـارگان»از زبان ایتالیایی گرفته شده است.
آنفلوانزا عفونت دستگاه تنفس با علائم تب، سرفه و دردهای عضلانی است.عفونت دستگاه تنفس با علائم تب، سرفه و دردهای عضلانی است.
▪ افتراق آنفلوانزا(انسانی) از سرماخوردگی
▪ علائم بالینی آنفلوانزا سرماخوردگی
▪ شروع بیماری ناگهانی تدریجی
▪ تب c°۳۹- ۳/۳۸ در بالفین نادر، گاهی در کودکان خفیف
▪ سر درد معمولاً شدید نادر
▪ درد عضلانی معمولاً شدید متوسط
▪ خستگی مفرط معمولاً هرگز
▪ ناراحتی گلو شایع گاهی / اغلب
▪ عطسه گاهگاهی معمولاً
▪ سرفه معمولاً و خشک متوسط و منقطع/ مزاحم
▪ آبریزش از بینی غیر معمول شایع
▪ اختلال معدی روده ای غیر معمول
● روشهای پیشگیری در پرندگان :
▪ رعایت بهداشت در نگهداری پرندگان و ماکیان
▪ شستشو وتمیز نمودن مرتب محل نگهداری ماکیان
▪ محدود نمودن مکان نگهداری ماکیان حتی الامکان با نصب توری و اجتناب از رها بودن آنها در اماكن آزاد
▪ اطمینان از تمیزی و سلامت آب و دان مصرفی حیوان
▪ قطع هر گونه ارتباط طیور با پرندگان مهاجر و وحشی
▪ توجه ویژه به اردک و غاز (ناقلین بدون علامت)
▪ معدوم سازی سریع پرندگان آلوده و دفن صحیح آنها
▪ قرنطینه کردن مزارع آلوده
▪ ضد عفونی اماکن آلوده
● روشهای پیشگیری در انسان :
▪ رعایت بهداشت فردی
▪ شستشوی دائـم دستها با آب وصـابون (بخصوص بین انگشتان، زیرناخنها،کف و مچ دست حداقل به مدت ۱۵-۱۰ثانیهوآبکشی کامل دستها، بویژه پس ازتماس با ماکیان وفرآورده های مرغی یا وسایل آلوده،قبل ازصرف غذا وبعد ازسرفه یا عطسه).
▪ پوشاندن دهان درزمان سرفه یاعطسه ومعدوم ساختن صحیح دستمالها پس از استفاده (ترجیحاً از دستمال کاغذی استفاده شود).
▪ کاهش تماس با پرندگان مهاجر (بخصوص کودکان)
▪ اجتناب از هر گونه شكار پرندگان و ماكیان بخصوص در زمان احتمال خطر بیماری
▪ خودداری ازدست زدن به پرندگان وماکیان بیمار یا لاشه آنها
▪ نگهداری پرندگان و ماکیان درقفس و دورازمحل اتاق سکونت
▪ انجام پركندن، شستشو، تكه كردن گوشت و آماده سازی مرغ برای پخت با مراقبت کامل و ترجیحاً استفاده ازدستکش
▪ پخت و پز مناسب گوشت ماکیان و فرآورده های مرغی (به زبان عامیانه مغزپخت شوند)ویروس آنفلوانزا می تواند تا ۳ ماه در گوشت منجمد وفریز شده زنده بماند.
▪ پرهیزازحضوردراماکن تجمعی و شلوغ
▪ پرهیزاز تماس با دیگران درموقع بیماری
▪ ضد عفونی وسایل و سطوح آلوده باهیپوکلریت سدیم۱% و یا الکل ۷۰%
▪ واکسیناسیون (فقط واکسن آنفـلوانزای انسانی ساخته شـده که احتمالامیتوانـد از بـروز ویـروس جدید و همه گیـری جهانی بکـاهد؛ ازآنجـا کـه ورود همـزمان ویروسهای آنفلوانزای انسانی و پرندگان در بدن احتمال جهش را افزایش خواهد داد؛ لذا بهتر است واکسن، فقط جهت پیشگیـری و قبـل ازبروز بیماری انجام شود).
▪ استفاده از درمان طبی مناسب با نظر پزشک
▪ استفاده از ماسك N-۹۵ یا ماسك جراحی كه داخل آن حد اقل ۸ لایه گاز استریل (نصف یك گاز استریل) قرار گرفته باشد، عینک، کلاه، گان بلند با آستین کشدار و یقه بسته ، چکمه و … جهت کارکنان مرغـداریها ، دامپزشکی ، مشاغـل پرخطر ، اطرافیان بویژه مراقبین بیمار
● روش و میزان تجویز واکسن آنفلوانزا :
راه تزریق واکسن آنفلوانزا بر حسب راهنمایی کارخانه سازنده بصورت زیر جلدی یا عضلانی عمیق ( عضله دلتوئید در بزرگسالان و ناحیه قدامی جانبی ران در کودکان) می باشد، یک نوبت واکسن کشته شده درهرسال (اوایل پاییز)برای بالغین کافی است. دمای نگهداری واکسن آنفلوانزا °c ۸-۲ در طبقه بالایی یخچال می باشد.
۶ ماهه تا ۴ ساله ۱۲-۴ ۱۳<
میزان مصرف ۲ دوز، ۲۵/۰ ML
به فاصله ۶- ۴ هفته ۲ دوز، ۵/۰ ML
به فاصله ۶- ۴ هفته یك دز ۵/۰ ML
□□□□□
● افراد در معرض خطر :
▪ بیماران ضعیف وناتوان
▪ سالمندان (افراد بالای ۶۰ سال)
▪ ساکنین آسایشگاهها و کارکنان آنها
▪ بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن (ریوی، قلبی، کلیوی، متابولیک)
▪ کارکنان حرفه های بهداشتی و پزشکی، بالاخص افراد در تماس مستقیم با بیمار
▪ خانم های بارداری که ۳ ماهه دوم و سوم حاملگی آنان مقارن با فصل شیوع آنفلوانزا می باشد
▪ کودکان و نوجوانان ۶ ماهه تا ۱۸ ساله ایکه تحت درمان طولانی مدت با آسپرین می باشند
▪ مراقبین و سایر اعضاء خانواده بیمارانی که جزو گروه در معرض خطر به حساب میایند
▪ کودکان ۶ ماه تا ۲۳ ماه
● افراد در معرض تماس :
▪ شاغلین مراکز ارائه کننده خدمات بهداشتی و درمانی
▪ یروهای درمانی خدمت دهنده در منازل افراد در معرض خطر
▪ اعضای خانواده افراد در معرض خطر(کودکان)
▪ شاغلین در اورژانس
▪ شاغلین در مراکز گردشگری که در تماس نزدیک با افراد در معرض خطر می باشند.
ذکر این نکته ضروری است که بدلیل کمبود واکسن، واکسیناسیون بر حسب اولویت (نه برای همه افراد فوق الذکر)صورت می گیرد.
● موارد منع واکسن آنفلوانزا
▪ افرادی كه به تخم مرغ حساسیت دارند.
▪ افرادی که به اجزاء واکسن حساسیت دارند باید با نظر پزشک واکسینه شوند.
▪ بیماران خاص باید با نظر پزشك واكسینه شوند.
● عوارض واکسن آنفلوانزا
▪ شایع ترین عارضه این واکسن:
- احساس سوزش در ناحیه تزریق واکسن
- در ۲۵%موارد :قرمزی و اندوراسیون (سفتی) موضعی ، کسالت و درد عضلانی به مدت ۲-۱ روز
- در ۱ تا ۲۰ درصد موارد: تب و علائم عمومی که ۱۲ – ۸ ساعت پس از تزریق به حداکثر شدت خود می رسد
- عوارض جدی مانند: واکنش های حساسیتی شدید و یا سندرم گیلن باره (کمتر از ۱ تا ۲ مورد در یک میلیون دریافت کننده واکسن)
● چگونگی برخورد با عوارض واکسن آنفلوانزا
اگر فردی پس از انجام واكسیناسیون، مراجعه نمود و عارضه ای را به واكسیناسیون ارتباط داد، باید آن علامت را عارضه تلقی كرد و گزارش نمود.
عوارض زیر، عوارض فوری تلقی می شوند و باید حداكثر در مدت ۲۴ ساعت پس از اطلاع، گزارش تلفنی صورت گیرد:
▪ كلیه موارد مرگ ناشی از واكسیناسیون
▪ كلیه موارد بستری شدن در بیمارستان به علت عارضه ناشی از واكسیناسیون
▪ كلیه آبسه های محل تزریق
▪ سایر عوارض، در صورت ایجاد نگرانی در جامعه
● نکات لازم برای پیشگیری پرسنل بیمارستانی یا مراقبین بهداشتی در صورت مشاهده بیمار (مشکوک، محتمل،قطعی)در بیمارستان :
▪ استفاده از وسایل محافظتی :ماسکهای با تأثیر مانند N-۹۵ یا قرار دادن ۲ لایه گاز استریل داخل ماسکهای معمولی
▪ گان آستین بلند
▪ محافظ صورت یا عینک محافظ
▪ دستکش
▪ شستشوی مکرر دستها و رعایت بهداشت فردی و اجتماعی (رعایت این امر در پیشگیری سهم بسزایی دارد)
▪ لازم است مسئول مراقب بیمار محدود باشد و از تماس با سایر بیماران هم پرهیز نماید؛ قبل از ورود به اتاق بیماران (مشکوک، محتمل یا قطعی) ماسک،گان، کفش، دستکش و… مخصوص اتاق بیمار را پوشیده ، هنگام خروج از اتاق آنها را درآورده و دست وروی خود را به صورت بهداشتی بشوید؛ ضمناً لازم است این افراد قبلاً واکسن آنفلوانزا دریافت نموده باشند.
▪ پرسنل مراقب بیماران باید روزانه ۲ بار درجه حرارت خود را چک نمایند ؛ اگر احساس کردند که به آنفلوانزا مبتلا شده اند ضمن بررسی توسط پزشک، به هیچ وجه نباید در مراقبت مستقیم بیمار دخالت داده شوند و اگر علت دیگری متصور نمی باشد فوراً تحت درمان قرار گیرند.
▪ آنهایی که تماس احتمالی با ترشحات، ذرات تنفسی آلوده بدون رعایت احتیاطات داشته اند باید به مدت ۱۰-۷ روز با آمانتادین یا اُسلتامیویر پیشگیری نمایند.
● احتیاطات لازم برای تماسهای نزدیک و خانگی در صورت وجود بیمار در خانه :
▪ شستشوی مکرر دستها به مدت ۳۰ ثانیه با آب و صابون
▪ عدم استفاده مشترک از ظروف غذاخوری
▪ پرهیز از تماس چهره به چهره با بیماران (پوشاندن دهان و بینی ترجیحاً با ماسک و…)
▪ موارد تماس با بیمار یا موارد تماس در محیط های بسته (خانه، بیمارستان سرویس های بیمارستانی و سایر مراکز نگهداری ) باید روزانه دو مرتبه کنترل درجه حرارت شده و پیگیری علائم تا ۷ روز از آخرین تماس انجام شود که در صورت لزوم بایستی تحت پیشگیری ویا درمان قرار گیرند.
▪ شستشوی مرتب وسایل و لوازم درتماس با بیمار
▪ شایان ذکر است که ویروسهای موجود در قطرات ریز تا ۲۴ ساعت در دمای اتاق، آلوده کننده باقی می مانند؛ لذا لازم است مقررات مذکور تا ۲۴ ساعت پس از بهبودی یا انتقال بیمار به مکانی دیگررعایت گردند .
● احتیاطات برای مسافرین :
▪ مسافرین ترجیحاً ۲ هفته قبل از مسافرت به مناطق آلوده بایستی با واکسن موجود انسانی واکسینه شوند.
▪ مسافرین باید از تماس مستقیم با پرندگان ظاهراً سالم، بازارهای فروش و مزارع پرورش پرندگان زنده پرهیز نمایند؛ همچنین از لمس کردن سطوح آلوده با مدفوع و ترشحات پرندگان نیز پرهیز نمایند.
▪ رعایت بهداشت فردی، شستشوی مرتب دستهایا استفاده از ژلهای حاوی الکل ، عدم مصرف غذاهای نیم پخته و یا تخم مرغ نیم پز احتمال ابتلا را کم می کند.
▪ در صورت مشاهده علائم تب و نشانه های تنفسی بایستی با پزشک مشورت نماید.
● موارد زیر در معرض خطر ابتلاء هستند:
▪ وجود علائم بالینی بیماری تنفسی حاد كه علتی برای آن مشخص نشود.
▪ افراد در تماس با موارد مرگ بدلیل بیماری تنفسی حاد كه نتوان علتی برای آن مشخص نمود.
● تماس‌های شغلی در :
▪ كارگران مزارع ماكیان اهلی (مرغداری‌ها، پرورش اردك ، بوقلمون و شتر مرغ ) و خوك
▪ سایر كارگران فعال در مزارع ماكیان اهلی شامل افرادی كه آنها را می‌گیرند و در قفس می‌گذارند، یا پرندگان را حمل می‌كنند، پرندگان مرده را معدوم می‌كنند، افرادی كه در مغازه‌های فروش حیوانات زنده‌ كار می‌كنند.
▪ آشپزها و مشاغل مشابه كه با ماكیان اهلی زنده یا اخیراً كشته‌شده سرو كار دارند.
▪ فروشندگان پرندگان دست‌آموز.
▪ دامپزشكان شاغل درصنعت طیور
▪ افرادی كه در آزمایشگاه‌هائی كه نمونه‌ها برای ویروس‌های آنفلوانزای A/H۵ وA/H۷ بررسی می‌شوند، فعالیت دارند.
▪ كاركنان مراقبت‌های بهداشتی.
▪ افراد ساكن درمناطقی كه مرگ ماكیان خانگی و پرندگان وحشی بیش از حد مورد انتظار اتفاق افتاده است.سابقه مسافرت ۱۰ روز قبل از شروع علائم به كشور یا منطقه‌ای كه طغیان آنفلوانزای (A(H۵N۱ در جمعیت حیوانی گزارش شده(ویتنام، چین، لائوس، تایلند، كمبوجیه، اندونزی، كره ، ژاپن، پاكستان) به همراه حداقل یكی از موارد زیر:
ـ تماس( كمتر از یك متر )با ماكیان مرده یا زنده، پرندگان وحشی، یا خوك در هرجایی از كشورهای فوق
ـ مراجعه به محلی كه ماكیان اهلی یا خوك مبتلا(تائیدشده) در ۶ هفته قبل وجودداشته‌اند.
ـ تماس (لمس‌كردن یا فاصله‌شنیدن صحبت معمولی) با یك مورد انسانی تأییدشده آلوده به آنفلونزای A/H۵.
ـ تماس(لمس‌كردن یا فاصله شنیدن صحبت معمولی) با یك شخص مبتلا به بیماری حاد تنفسی با علت نامشخص كه بعداً منجر به مرگ وی شده است
در صورت مشاهده حتی موارد مشکوک در انسان یا حیوان که دارای علائم بیماری و اپیدمیولوژیک می باشند، لازم است تا قبل از دریافت نتیجه قطعی ، کلیه اقدامات لازم و کنترلی صورت گیرد ؛ در صورت عدم تأیید و منفی بودن آزمایش اقدمات قطع خواهند شد و در صورت تأیید آزمایش اقدامات ادامه میابند.
انجام اقدامات کنترلی نشانه وجود بیمار قطعی (انسان یا حیوان )نیست.

مهناز هادی پور 
 گزارش: آفتاب